خروج دام از جنگلهای استان مازندران همواره از دغدغه های اساسی سیاست گزاران منابع طبیعی در استان و کشور بوده است. هدف از این تحقیق ارزیابی اجرای طرح ساماندهی خروج دام از جنگل در سری 2 مکارود از حوزه 36 کاظم رود در عباس آباد استان مازندران بود. در این پژوهش اقدام به تهیه پرسش نامه و نظر سنجی از 30 نفر دامدارانی که در طرح خروج دام شرکت نموده اند و 30 نفر از دامدارانی که در جنگل حضور دارند، گردید. یافته های حاصل از تکمیل پرسشنامه ها در این دو گروه دامداران حاکی از عدم موفقیت آن به علت درآمد پایین (قریب 90 درصد دامداران خروج دام یافته درآمدی پایین تر از 500 هزار تومان دارند) است. از طرفی، میزان سطح سواد در هر دو گروه دامداران بخصوص دامداران تخریب سرا شده پایین تر می باشد، زیرا سواد منجر به بالا رفتن سطح تحصیلات شده و با افزایش هرسال به سال های تحصیلی دامداران احنمال خروج دام 21 درصد افزایش می یابد. جنگل نشینان علاقه بیشتری به دریافت زمین نسبت به دریافت پول داشتند. تعدادی از آنها خواهان بازگشت به جنگل بودند.

منابع طبیعی تجدیدشونده که امروزه در محافل علمی و معتبر دانشگاهی از آن به عنوان بستر حیات انسان ها نام برده می شود، سرما یه ایست که نه فقط به نسل حاضر، بل که به تمامی نسل های آینده کشور تعلق دارد. اما طی سال های اخیر استفاده های غیراصولی و بی رویه از این منابع، علاوه بر به خطر انداختن حق نسل های بعدی، به یک چالش اساسی برای نسل حاضر نیز بدل گشته است. به طوری که بهره مندی پایدار از جنگل مدنظر بسیاری از برنامه ریزان این عرصه قرار گرفته است. از این رو نوشتار حاضر با هدف شناسایی عوامل اثرگذار بر بهره مندی پایدار از جنگل در بین جنگل نشینان استان لرستان صورت گرفته است. این تحقیق از لحاظ هدف، کاربردی، از لحاظ میزان و درجه کنترل متغیرها، میدانی و از لحاظ نحوة جمع آوری اطلاعات نیز از نوع تحقیقات توصیفی-هم بستگی به شمار می رود. جامعه آماری کلیه جنگل نشینان محلی ساکن در مناطق جنگلی استان لرستان بودند (235000). حجم نمونه آماری با استفاده از فرمول کوکران 210 نفر محاسبه شد که به دلیل پراکنده بودن جامعه آماری در سطح وسیعی از محدوده جغرافیایی استان لرستان نمونه گیری به روش خوشه ای (از شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز استان پنج شهرستان انتخاب شد) و در طی چند مرحله انجام و نمونه ها به وسیله ی پرسش نامه مورد مصاحبه قرار گرفتند. روایی و پایایی پرسش نامه به ترتیب با توجه به نظر متخصصین و مقدار آلفای کرونباخ تأیید شد. در نهایت تجزیه و تحلیل داده ها به کمک نرم افزار SPSS نسخه ی 20 انجام شد. طبق نتایج همبستگی؛ بین میزان بهره مندی پایدار از جنگل و متغیرهای سن، سابقه کار کشاورزی و سابقه کار دام داری رابطه ی منفی و معنی دار در سطح یک درصد و بین میزان بهره مندی پایدار از جنگل و متغیرهای درآمد، میزان تحصیلات، میزان مشارکت در فعالیت های کشاورزی، میزان مشارکت در فعالیت های دام داری، تعداد روزهای حضور در جنگل به همراه دام، میزان مشارکت در مدیریت جنگل، میزان دانش و آگاهی نسبت به جنگل، میزان دسترسی به خدمات و امکانات روستایی، میزان آموزش های کسب شده، میزان حمایت نهادهای رسمی از جنگل نشینان و نگرش زیست محیطی در سطح یک درصد رابطه ی مثبت و معنی دار وجود داشت. طبق نتایج رگرسیون هفت متغیر میزان آموزش های کسب شده، مشارکت در مدیریت جنگل، میزان تحصیلات، دسترسی به خدمات و امکانات روستایی، تعداد روزهای حضور در جنگل به همراه دام، حمایت نهادهای رسمی و دانش و آگاهی نسبت به جنگل به ترتیب وارد معادله شده که در مجموع توانستند 79 درصد از تغیرات متغیر وابسته را تبیین نمایند.

این پژوهش با هدف بررسی سرمایه اجتماعی و مقدار مشارکت جنگل نشینان و حاشیه نشینان جنگل در حوزه آبخیز تنگ-سولک از توابع استان کهگیلویه و بویراحمد، انجام شده است. این پژوهش از نوع توصیفی-کاربردی بوده و به صورت پیمایشی، با روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده انجام شد. جمعیت مورد بررسی شامل خانوارهای روستایی ساکن در هشت روستای شهرستان لیکک بود (754= N). حجم نمونه با کمک جدول کرجسی مورگان به تعداد 256 خانوار برآورد شد که از هر خانوار، با یک نفر مصاحبه به عمل آمد. یافته ها نشان داد بُعد رابطه ای از ابعاد سرمایه اجتماعی و بُعد حفاظت از ابعاد مشارکت در اولویت اول قرار دارند. همچنین، بین سرمایه اجتماعی و تعداد اعضای خانوار و سطح تحصیلات رابطه ی مثبت و معنی داری وجود دارد. بین متغیرهای سن، مدت زمان سکونت در منطقه، تعداد اعضای خانوار، سابقه دامداری و مقدار سابقه کشاورزی با اندازه مشارکت آنها در طرح های جنگلداری رابطه ی مثبت و معنی داری وجود دارد.

سابقه و هدف: ضایعات چوبی به عنوان بخش مهمی از اکوسیستم های جنگلی در عملکردهای اکولوژیکی نقش حیاتی دارند. وضعیت کمی و کیفی ضایعات چوبی موجود در عرصه های جنگلی تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد که یکی از مهم ترین آنها اثرات جوامع انسانی و سابقه بهره برداری از ضایعات چوبی است. تاکنون مطالعه ای در زمینه وضعیت ضایعات چوبی به عنوان عنصری مهم و حیاتی در اکوسیستم های جنگلی و همچنین نقش تغییر الگوی سوخت مصرفی به عنوان مهم ترین عامل تاثیرگذار بر وضعیت ضایعات چوبی صورت نگرفته است که از مهم ترین منابع تامین نیازهای سوختی در ارسباران به شمار می رود. از آنجایی که ارزیابی مناسب از طرح های انجام شده می تواند در برنامه ریزی و مدیریت صحیح منابع جنگلی راه گشا باشد، این پژوهش بر آن است تا اثرات اجرای سوخت رسانی بر مولفه ی ضایعات چوبی را به عنوان چوب های هیزمی کف جنگل از جنبه های کمی و کیفی در جنگل های ارسباران بررسی نماید. مواد و روش ها: به این منظور دو روستا از منطقه حفاظت شده (مکیدی به عنوان منطقه سوخت رسانی شده و کلاسور به عنوان منطقه سوخت رسانی نشده) انتخاب و در هر دو منطقه سه قطعه نمونه یک هکتاری با ابعاد 100 متر در 100 متر و در مجموع شش هکتار برداشت شد. در هر یک از قطعات نمونه مشخصه هایی از قبیل نوع گونه، قطر برابر سینه در ضایعات چوبی سرپا و قطر میانی در ضایعات چوبی افتاده و کنده ها، ارتفاع و درجه پوسیدگی ضایعات چوبی در هر یک از حالت های افتاده، سرپا و کنده به صورت صد در صد آماربرداری شدند. به منظور ارزیابی اثر سوخت رسانی بر متوسط حجم در هکتار ضایعات چوبی در جنگل های ارسباران از آزمون یو من ویتنی استفاده شد. یافته ها: بر اساس نتایج آزمون یو من ویتنی میزان ضایعات چوبی در دو منطقه سوخت رسانی شده و سوخت رسانی نشده اختلاف معنی داری دارند (05/0>p). مقدار تراکم و حجم ضایعات چوبی در منطقه سوخت رسانی شده به ترتیب برابر با 418 پایه در هکتار و 42/3 متر مکعب در هکتار و در منطقه سوخت رسانی نشده برابر با 50 پایه در هکتار و 22/0 مترمکعب در هکتار برآورد شد. در منطقه سوخت-رسانی شده در مجموع 15 گونه و در منطقه سوخت رسانی نشده شش گونه ضایعات چوبی شناسایی شد. در هر دو منطقه سوخت رسانی شده و سوخت رسانی نشده گونه های اوری (Quercus macranthera) و کرب (Acer campestre) به ترتیب از بیشترین و کمترین تراکم و حجم ضایعات چوبی در هکتار برخوردار هستند. نتیجه گیری: نتایج این مطالعه گویای موفقیت آمیز بودن تغییر الگوی سوخت مصرفی جنگل نشینان در حفظ ضایعات چوبی در جنگل-های ارسباران است که می تواند در منطقه ارسباران و سایر مناطق جنگلی کشور مورد توجه برنامه ریزان و سیاست گزاران قرار گیرد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

جوامع روستایی و عشایری از عمده ترین استفاده کنندگان از تولیدات و خدمات جنگل ها هستند. این پژوهش با رویکردی مردم شناسانه و با هدف شناخت انواع استفاده های چوبی جوامع روستایی و عشایری از جنگل، آشنایی با فرآیند استفاده و کمی کردن هر کدام از این استفاده ها در جنگل های شهرستان خرم آباد استان لرستان انجام شده است. جامعه انسانی مورد بررسی در این تحقیق اهالی روستای چشمه علی و عشایر ساکن در سامان عرفی این روستا بوده که معیشت آنها وابسته به دامداری سنتی، کشاورزی، باغداری و گردآوری محصولات جنگلی است. روش انجام تحقیق مردم نگاری بوده که برای جمع آوری اطلاعات آن از ابزارهای پژوهشی مصاحبه های نیمه ساختاریافته و ساختار نیافته، مشاهده مشارکتی، متر و نوار قطرسنج بهره گرفته شده است. نتایج استفاده های چوبی در قالب پنج طبقه: وسایل منزل و صنایع دستی، ساختمان، کشاورزی، انرژی و دامداری آمده است. نتایج نشان می دهد که هر خانوار روستایی به طور میانگین سالیانه 24.4 مترمکعب چوب مصرف می کند که مصرف چوب برای تولید انرژی با 99 درصد حجم استفاده را شامل می شود، همچنین هر خانوار عشایری در مدت تقریبی شش ماه حضور در ییلاق به طور میانگین سالیانه 11.04 مترمکعب چوب مصرف می کند که در اینجا نیز مصرف چوب برای تولید انرژی 95 درصد حجم استفاده را در بر می گیرد. بنابراین با توجه به این که حجم عمده مصرف چوبی مربوط به سوخت و تولید انرژی است، گازرسانی به منطقه و ترویج استفاده از انرژی های نو همانند انرژی خورشیدی به منظور کاهش استفاده از هیزم توصیه می شود.

در شرایط فعلی دست یابی به توسعه پایدار منابع طبیعی، مستلزم شناخت نقش و جایگاه مشارکت مردم محلی در فرایند حفظ، احیا و بهره برداری از منابع طبیعی است. این پژوهش که از نوع تحقیق های پیمایشی است با هدف بررسی میزان مشارکت جنگل نشینان در مدیریت جنگل و عامل های موثر بر مشارکت انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل 330 خانوار از جنگل نشینان شهرستان بابل در منطقه بابلکنار و 70 نفر از کارشناسان منابع طبیعی اداره کل منابع طبیعی استان مازندران است. با استفاده از جدول مورگان، تعداد 178 خانوار به عنوان نمونه جنگل نشین انتخاب شدند و کارشناسان اداره کل منابع طبیعی استان مازندران نیز از طریق سرشماری انتخاب شدند. اطلاعات و داده ها از طریق پرسشنامه جمع آوری و برای سنجش روایی ابزار تحقیق (پرسشنامه) از نظرات متخصصان و صاحب نظران علمی و اجرایی استفاده شد. با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ، ضریب پایایی پرسشنامه جنگل نشینان  a=0.87و کارشناسان a=0.89 تعیین شد. نتایج اقدامات انجام گرفته در مدیریت جنگل نشان داد که جنگل نشینان در فعالیت های حفظ و بهره برداری جنگل، مشارکت و عملکرد بهتر و بیشتری نسبت به احیای جنگل داشته اند. همچنین مشخص شد که رابطه مثبت و معنی داری بین متغیرهای میزان تحصیلات، سن، درآمد حاصل از فعالیت های کشاورزی، میزان ارتباط با مسوولین منابع طبیعی، میزان شرکت جنگل نشینان در دوره های آموزشی- ترویجی، میزان آگاهی و شناخت جنگل نشینان از فواید جنگل و میزان مدیریت صحیح اعمال شده توسط جنگل نشینان، رابطه معنی داری وجود دارد. درمجموع، پیشنهاد می شود که آگاهی و دانش جنگل نشینان در رابطه با مدیریت جنگل افزایش یابد.